Między Pupkami a Szparkami, czyli Warmia i Mazury bez cenzury

W Wenecji nie wynajmiecie ani jednej gondoli, w Ameryce, nie dość, że nikt nie głosował na Trumpa, to nie zapłacicie dolarami, w Szparkach można się zauroczyć, a Zgon zalicza każdego roku mnóstwo turystów. Po Warmii i Mazurach można zrobić wycieczkę światową, albo i taką, że nawet nawigacja rumieni się ze wstydu. Oto jak w wakacje zwiedzić kawał świata bez opuszczania granic województwa.

Warmia i Mazury kryją dziesiątki zaskakujących i zabawnych nazw miejscowości. Obok wsi o charakterze „światowym”, takich jak Ameryka, Wenecja czy Prusy, w regionie znajdziemy nazwy budzące uśmiech, jak Pupki, Szparki, Szatanki czy Zezuj. Część dawnych, najbardziej kontrowersyjnych historycznych nazw (np. Pupy, Kurwik, Osranki czy Dupki) została po II wojnie światowej zmieniona przez mieszkańców lub zniknęła z map, stając się częścią lokalnych legend i bogatej historii Prus Wschodnich.

Od Pupek do Ameryki – ruszamy w trasę!

Czy Pupki leżą wyżej niż Szparki? Tak, według równoleżników o 16 minut szerokości geograficznej.

Do Szparek (gmina Pisz) wjeżdża się z dwóch stron: od dołu od wsi Jeże, albo od góry od wsi Niedźwiedzie. 

Pupki, a obok położone Szatanki, to gmina Jonkowo… jak zatem odmienić mieszkankę każdej z tych wiosek? Chat GPT podpowiada, że to Pupczanka i – oczywiście – Szatanka. Jednak przedstawienie ich właśnie w ten sposób na oficjalnym spotkaniu mogłoby wywołać rumieńce u obydwu stron. Suczki, jako wieś (gmina Węgorzewo), stoją już w tym aspekcie lepiej. Ich mieszkanki to Suczanki, co już nie wywołuje niemoralnych skojarzeń. – Tak, na początku wyczuwałem ten uśmieszek w słuchawce, kiedy przedstawiałem się skąd dzwonię – zdradza Marcin Olszak, sołtys Pupek, który jest prezesem założonego stowarzyszenia „Nasze Pupki”, wspierającego integrację społeczną wsi. Ale działają w nim głównie faceci.

Niedawno sołtys znalazł w mediach społecznościowych zdjęcia grupy motocyklowej, która jeździ po Polsce, fotografując się z tablicami dziwnie nazwanych miejscowości. Panowie mają oczywiście i selfie z Pupkami.

Spychowo wyparło Pupy

Pupki brzmią sympatycznie. A Dupki? To nieistniejąca już wieś w powiecie piskim, założona jeszcze w XV wieku przez braci Dupkowskich. Obok Dupek były Osranki. Tu, jeszcze w 1948 roku mieszkało niespełna 100 osób, które stopniowo emigrowały do lepszego świata, bądź wymarły. Dzisiaj po wsi w zasadzie został las i łąki – jako teren służący orzyskiemu poligonowi. Dlatego i Dupki, i Osranki podzieliły ten sam los co sąsiednia wieś Kotki. Stąd w lokalnych wspomnieniach krążyło powiedzenie, że „dupki osrały kotki”.

Sprośniej było przed wojną, kiedy dzisiejsza wieś Kierwik (gmina Szczytno) nazywała się Kurwik, a Olecko Małe było Pierdziszewem. Obecne Spychowo dopiero od 1960 roku ma zmienioną nazwę, słusznie na wniosek samych mieszkańców – wcześniej były to Pupy.

Osranki, Dupki, Pupki, Pupy… słowem, Sambród. To akurat wieś w gminie Małdyty, która raczej sprawia wrażenie zadbanej, z zabudową w starym stylu. By pozostać w nomenklaturze przytoczonej strefy ciała, nad jeziorem Wulpińskim są przepięknie położone Majdy. Jest i plaża, więc może już nie raz padło na niej pytanie roztargnionego męża do żony: gdzie są moje…

Wstyd przed czasami memów

Takiego wypadu w czasoprzestrzeń nie zaliczyłby nawet bohater filmu „Powrót do przeszłości”: startujesz w Prusach (gmina Rybno), za 40 minut jesteś już w Ameryce, po godzinie u bram Wenecji, by za chwilę być w Rusi (Rusie mamy nawet dwie – drugą w gminie Stawiguda, obie dzieli 51 km). Jeśli taki „światowy” 100-kilometrowy maraton uszczęśliwi was, to w nagrodę tylko 10 km dzieli was od Raju.

Gdybyście jednak po drodze liczyli na romantyczny rejs gondolą w Wenecji (gmina Morąg), to rozczarujecie się. Ale obok przepływa kanał łączący jeziora Bartężek i Ruda Woda i można spotkać tam kajakarzy. We wsi wiele razy padał już pomysł, by mieć tu na wynajem „sołecką” gondolę, ale póki co kajaki górą. A przyjezdnych latem przy tablicy wjazdowej „Wenecja” nie brakuje. Z turystycznych obiektów w Wenecji jest zabytkowa kuźnia przemianowana na kaplicę, pałac należący niegdyś do niemieckiego barona Treuscha von Buttlar-Brandenfelsa, daniele w parku i drogowskaz na Słoneczniki (3 km).

Sołectwo raz w roku roku robi karnawał w świetlicy. Kiedy sugerujemy zdublować słynny karnawał wenecki w maskach, sołtyska z entuzjazmem przytakuje, że to pomysł wart dyskusji na radzie sołeckiej. 

Za czasów niemieckich mieliśmy też wieś bezwstydnie noszącą nazwę Kurwien. Dzisiejsze memy zapewne nie ominęłyby skeczu w stylu: żona do męża: „gdzie jedziesz”? A on, bez złych intencji, że „do…”. Na szczęście wieś po wojnie przemianowano na Karwicę Mazurską. I też była znana swego czasu. Bywał w niej wybitny reżyser Andrzej Żuławski z urokliwą żoną, francuską gwiazdą kina Sophie Marceau. Napisał tu nawet dwa opowiadania, m.in. o sugestywnym tytule „Nad wodą wielką i czystą”, wydane w zbiorze „Perseidy” z 1999 roku.

Ale Żuławski nie był tu pierwszym filmowcem – wcześniej we wsi kręcono sceny do dwóch produkcji, m.in. „Dom” i „Azyl”.

Wow! McDonald’s w Ameryce

O ile przy Zgonie zwykle podaje się datę, przy tym Zgonie widnieje kod pocztowy (11‑710, gmina Piecki). Ta nazwa nie pochodzi jednak od śmierci, tylko od dawnego zaganiania bydła do wodopoju, czyli zgonu. W Zgonie mieszkał i tworzył pisarz Igor Newerly (jest tu jego dom i kilkanaście historycznych drewnianych chałup). Napisał tu m.in. dwie ostatnie powieści, na rok przed własnym zgonem w 1987 roku. Ale wieś niemal trzy dekady wcześniej spopularyzowali artyści Studenckiego Teatru Satyryków, do którego na przełomie lat 50. i 60. ub. wieku przyjeżdżali na twórcze wczasy. A STS to cała plejada ówczesnej polskiej estrady rozrywkowej. W Zgonie np. zaczęła wówczas pisać teksty Agnieszka Osiecka, która potem upodobała sobie domek w oddalonych od 20 km Krzyżach.

Krzyż pański z nazwą mają niektórzy we wsi Zezuj. Czy tam wszyscy na siebie patrzą krzywo? – Ależ skąd! – szybko podważa w rozmowie sołtyska. 

A czy w Ameryce ziemia jest droga? Pewnie nabiera na wartości, bo właśnie planują postawić przy węźle ekspresówki McDonalds’a, czyli najbardziej amerykańskiego fast fooda. Może najbardziej ucieszy on dzieci z tutejszego słynnego w kraju szpitala rehabilitacyjnego.

Jak podkreśla Martyna Mackiewicz, sołtyska Ameryki (gmina Olsztynek), we wsi jest biały dom, a przyjezdni pytają czy trzeba mieć tu wizę. Kiedyś był sklep, ale dolarami nie można było płacić. – Kiedy w USA szykowały się ostatnie wybory na prezydenta Stanów Zjednoczonych, dziennikarze z jednego radia zadzwonili do mnie z żartem, bym zebrała od mieszkańców dowody, bo to konieczne przed oddaniem głosu na ich kandydata – przytacza Martyna Mackiewicz.

I dodaje, że dzisiaj w Ameryce, tak jak i w reszcie świata, społeczeństwo wyraźnie podzieliło się na zwolenników i przeciwników Donalda Trumpa.

Najczęściej zadawane pytania: