Pałac Jaśkowo – historia, która znów tętni życiem

Opuszczony przez lata XVIII-wieczny pałac nad Jeziorem Jaśkowskim dziś znów tętni życiem – nie jako klasyczne muzeum, ale przestrzeń doświadczeń. O przywracaniu pamięci, odbudowie tożsamości i życiu podporządkowanym ratowaniu niezwykłego budynku opowiada Maciej Olipra, jego właściciel i założyciel Fundacji Pałac Jaśkowo.

Pałac Jaśkowo wraca do życia jako pierwsze w Polsce immersyjne muzeum dziedzictwa dawnych Prus Wschodnich. Tutaj historia nie jest eksponatem za szybą – zwiedzający stają się jej uczestnikami.

Muzeum, w którym historia staje się doświadczeniem

MADE IN: Pałac Jaśkowo wraca do życia, ale w nietypowej formule.

Maciej Olipra (na zdj. poniżej): Nie chcemy tworzyć muzeum, w którym ogląda się eksponaty zza szyby. Naszą ideą jest pierwsze w Polsce immersyjne muzeum dziedzictwa dawnych Prus Wschodnich. To miejsce, w którym historia dzieje się wokół nas – w przestrzeni, wydarzeniach, relacjach. Zwiedzający nie są obserwatorami, tylko uczestnikami.

Co to znaczy w praktyce „uczestniczyć w historii”?

Odtwarzamy świat przełomu XVIII i XIX wieku w możliwie autentyczny sposób. Rekonstruujemy wnętrza, ale też życie codzienne: kuchnię, rzemiosło, zwyczaje i wydarzenia społeczne. Organizujemy warsztaty, spotkania i bale – chodzi o to, żeby historię poczuć wszystkimi zmysłami. To region o przerwanej ciągłości kulturowej, po 1945 roku wiele zostało utracone nie tylko materialnie, ale też symbolicznie. Dziś często brakuje nam punktów odniesienia, miejsc, które budują tożsamość. A przecież to był obszar niezwykle rozwinięty, wielokulturowy, oparty na współistnieniu różnych tradycji.

Jaśkowo ma być odpowiedzią na brak tej tożsamości, szczególnie dla młodych ludzi, by mogli się do niej odwoływać.

Odbudować pałac i przywrócić jego tożsamość

Na ile wasza wizja opiera się na faktach historycznych, a na ile na interpretacji?

Bazujemy na konkretnych źródłach. W archiwum w Olsztynie zachowały się dokumenty majoratu rodu Finckensteinów, do którego należał pałac. To ogromny zbiór danych – od gospodarstwa po życie społeczne. To nie są romantyczne opowieści, tylko liczby: ile było zwierząt, ile ślubów, jaka była śmiertelność dzieci. Wynika z nich, że to życie było znacznie trudniejsze, niż często je sobie wyobrażamy. Chcemy pokazać tę prawdę, bez upiększeń. Dostaliśmy też wiele fotografii pałacu od potomków Finckensteinów, którzy mentalnie wspierają nas w przywracaniu jego świetności.

Jak wyglądało wasze pierwsze spotkanie z pałacem, który kupiliście rok temu?

Po okolicy krążyły opowieści, że to miejsce jest „nawiedzone”. Sam miałem momenty, kiedy bałem się tu zostać. Ale wraz z porządkowaniem wszystko zaczęło się zmieniać – przestrzeń stała się przyjazna, energetyczna. Budynek, jak na swoją historię, jest w świetnym stanie – zachowało się wiele pierwotnych elementów: stolarka, podłogi, zdobienia, piece. W czerwcu zorganizowaliśmy tu panel naukowy i bal w strojach z epoki – goście byli autentycznie poruszeni. Historycznie pałace były centrami życia społecznego, a bale pełniły funkcję integracyjną, były czymś w rodzaju XIX-wiecznego networkingu. Chcemy tę funkcję przywrócić. 

Pałac Jaśkowo znów staje się miejscem spotkań

Co na to lokalna społeczność?

Na początku był dystans, dziś pojawia się ciekawość i zaangażowanie. Zależy nam, aby ta perła gminy Zalewo była również dla mieszkańców, aby odbywały się tu wydarzenia lokalne, wycieczki szkolne, spotkania i dożynki.

Odbudowa takiego miejsca to ogromne wyzwanie. Jak wpływa na wasze życie?

Całkowicie je podporządkowała. To ciągłe wybory – wakacje czy kolejny etap remontu budynku o kubaturze ponad dwa tys. metrów. To wyzwanie finansowe, logistyczne i emocjonalne, ale też ogromna motywacja do działania i szukania partnerów. Pobudza naszą wyobraźnię i daje nam poczucie misji.

Pałac Jaśkowo będzie dostępny dla goś-ci na co dzień?

Rozwijamy pobliski Liva Park nad Kanałem Ostródzko-Elbląskim, którego goście będą mogli korzystać także z pałacu. Planujemy nocne zwiedzanie – od piwnic po strych, organizację uroczystości i wynajem przestrzeni na wyłączność. Goście muzeum będą mogli tu nocować i przenieść się w czasie… Nie chcemy tworzyć miejsca zamkniętego. To ma być przestrzeń, która żyje razem z regionem i przywraca ciągłość historii.

Najczęściej zadawane pytania: