Biskup warmiński Ignacy Krasicki zasłynął jako twórca bajek, ale był też smakoszem, estetą i erudytą. Jego rezydencja w Lidzbarku Warmińskim stała się centrum intelektualnym Rzeczypospolitej. Do dziś jego ogrody, twórczość i dziedzictwo kulturowe inspirują mieszkańców Warmii i Mazur.
Kim był Ignacy Krasicki?Ignacy Krasicki był biskupem warmińskim, poetą, smakoszem i erudytą. Przez niemal 30 lat mieszkał w Lidzbarku Warmińskim, gdzie stworzył jedną z najważniejszych rezydencji intelektualnych XVIII wieku, z rozległymi ogrodami, biblioteką i kolekcją sztuki. Jego dziedzictwo kulturowe żyje do dziś w Warmii i Mazurach. |
Zamek sztuki – biblioteka, galeria, kolekcje
W Lidzbarku Warmińskim miał do dyspozycji zamek, przylegający do niego pałac barokowy, dwa wielkie ogrody. Jego rezydencja stała się jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych i intelektualnych Rzeczypospolitej. W 1772 roku dwór biskupi liczył 77 osób. Stworzył tu bibliotekę liczącą siedem tys. woluminów, 34 tys. rycin i rysunków, galerię obrazów, a zbiór jego portretów liczył w 1805 roku aż… 412 wizerunków. W muzeum znajduje się gabinet Krasickiego, z wystawą związaną z jego działalnością.
Kosmopolityczne menu – kulinarna elegancja XVIII wieku
„Kucharza przypominam! Żeby polskie potrawy umiał in exellent: kiełbasy, kiszki, pirogi, barszcz i rosół” – pisał do brata Antoniego z prośbą o pomoc w znalezieniu szefa kuchni. Blisko związany z kulturą europejską i dworem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, wdrażał nowoczesne obyczaje kulinarne, w tym elementy kuchni włoskiej i francuskiej. W „Diariuszu z Heilsberga” księdza Michała Foxa – bibliotekarza zamkowego, widnieje przykład obiadowego menu: „szczupak duszony, jajecznica ze szczypiorkiem, półmisek szczawiu, szparagi, ostrygi, dość duży łosoś, wina, po obiedzie herbata i poncz”. Na listach zakupów robionych m.in. w Braniewie, była oliwa „prowentalska”, konfitura i sery francuskie, musztarda angielska.
Wieczna muza – Krasicki jako poeta i literat
Biskup zadebiutował jako poeta dopiero w wieku 40 lat. Niemal od ręki układał krótkie utwory, czym zdumiewał otoczenie. W 1779 roku, kiedy był u szczytu sławy, król nagrodził go pamiątkowym medalem. Na jego rewersie po łacinie wygrawerowano: „Godnym chwały mężom Muza nie pozwala umrzeć”. Jego utwór „Święta miłości kochanej ojczyzny” został odczytany podczas jednego z Obiadów Czwartkowych. Ukazał się drukiem w „Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych” – jednym z pierwszych polskich czasopism literackich, pretendował nawet do rangi narodowego hymnu.
Bajeczne Smolajny – ogrody i zwierzyniec
Z rozmachem urządzał też rezydencję biskupów w Smolajnach. Tętniła życiem, powstało tu założenie parkowe w stylu ogrodów angielskich (fragmenty pozostały do dziś). W 1781 roku wydzierżawił od króla Prus Fryderyka II sąsiednią działkę i założył kosztowny park krajobrazowy z rzadkimi roślinami i kwiatami. Stworzył tu zwierzyniec i hodował jelenie, a w pobliżu pałacu wybudował istniejącą do dziś oficynę – pełniła funkcję dworku myśliwskiego.
Ogrody zadumy – botaniczna pasja i piękno przyrody
Zgodnie z XVIII-wieczną modą, Krasicki uwielbiał ogrody. Przekształcał przestrzeń wokół zamku w malownicze tereny, które stały się miejscem odpoczynku i zadumy. Zakładano tu kaskady, wytyczano promenady, które zdobiono kamiennymi posągami, pomnikami. Sadzono gatunki drzew i kwiatów sprowadzane z różnych stron świata. Krasicki uprawiał m.in. 40 gatunków róż, narcyzy, hiacynty, pierwiosnki, ananasy, brzoskwinie i cytryny. O plany lidzbarskich ogrodów zabiegał dwór carski, by je skopiować w Petersburgu, a ludzie pióra Rzeczypospolitej opiewali ich piękno w utworach. W ub. roku odtworzono ogrody biskupie u podnóża zamku.
Ukrócone pijaństwo – edykt i rynek alkoholi
Na lidzbarskim dworze ceniono doskonałe wina. We Francji szalała rewolucja, a ze słonecznej Burgundii ciągnęły tu wozy z transportami chambertina i montracheta. Autor „Diariusza” szczególnie zachwala czerwonego Haut-Bersaca, szampana i holenderskie ostrygi, przywożone w morskiej wodzie. W 1768 roku Krasicki wydał „edykt przeciw pijaństwu”, który miał ograniczyć spożywanie alkoholu przez duchowieństwo i wiernych. A tak naprawdę chodziło o obronę własnych interesów i warmińskiego rynku alkoholi. Sprzedaż piwa i wódki przynosiła bowiem władzy znaczne zyski.
Skandal wśród kleru – Monachomachia i kontrowersje
Pieczętował się herbem „Rogala” – takim samym jak Józef Wybicki, z którym spotykał się w Lidzbarku. Miał pseudonim X.B.W. który oznaczał tytuł i funkcję poety – książę biskup warmiński. Podpisywał się także jako Mowiński, Niegustowski, Politycznicki, Prawdzicki, Rzetelski, Słabski. Z obawy przed reakcją Kościoła, anonimowo wydał „Monachomachię” – satyrę na duchowieństwo. Wywołała skandal wśród kleru. Domyślano się, że to dzieło Krasickiego, choć oficjalnie nie zarzucono mu herezji. Po fali krytyki napisał „Antymonachomachię”, o łagodniejszym wydźwięku, pokazującą też mądrych i uczciwych zakonników.
Absurdy rzeczywistości – bajki, encyklopedie i powieści
Znał łacinę, francuski i niemiecki, czytał klasyków w oryginale i tłumaczył dzieła. W 1775 roku Krasicki, zwany Księciem Poetów Polskich, opublikował pierwsze „Bajki i przypowieści”, a sześć lat później wydał „Zbiór potrzebniejszych wiadomości”, uważany za trzecią polską encyklopedię powszechną. Jego utwór „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” to nie tylko pierwsza polska powieść, ale także pierwsze elementy utopii w literaturze polskiej. Mistrz ironii stworzył także osiem komedii. Od prawie 50 lat Lidzbarskie Wieczory Humoru i Satyry komentują, wzorem Krasickiego, absurdy rzeczywistości.
Współczesne dziedzictwo – Krasicki we współczesnej sztuce
Oranżeria Kultury wraz ze Stowarzyszeniem Kobiet „Miej Marzenia” wydała czterotomowy zbiór ze wszystkimi 195 bajkami Ignacego Krasickiego. To jedyne wydanie, w którym każda bajka ma swoją ilustrację. Stworzyło je 36 współczesnych ilustratorów i ilustratorek m.in. z Warmii i Mazur. Bajki podzielono tematycznie: o zwierzętach, o ludziach, o naturze oraz bajki pozostałe, np. o grach karcianych.
Tekst: Beata Waś, obraz: Robert Listwan (ilustracja jest interpretacją portretu Ignacego Krasickiego i zarazem okładką książki z 2010 roku „Setnik Bajek Ignacego Krasickiego”, do których artysta stworzył około setki rysunków)
Najczęściej zadawane pytania:
Przez blisko 30 lat mieszkał w Lidzbarku Warmińskim, gdzie stworzył rozległe ogrody, bibliotekę i rezydencję intelektualną.
W zamku mieści się muzeum z gabinetem Krasickiego, ekspozycjami artystycznymi oraz odtworzonymi ogrodami biskupimi.
Tak, w Lidzbarku Warmińskim odtworzono ogrody biskupie, inspirowane XVIII-wiecznym układem i kolekcją roślin.