Hefcik kulinarny – nowa publikacja przywraca smaki kuchni warmińskiej

Warmia pachnie wspomnieniami, które budzą nostalgię i apetyt. Wydany właśnie „Hefcik kulinarny. Z kuchni nie tylko warmijski gburki” ożywia receptury zapisane w pożółkłych zeszytach lokalnych gospodyń. To smaki, które wracają w nowych odsłonach, pełne rodzinnych historii i prostego piękna wiejskiej codzienności.

Co to jest „Hefcik kulinarny”? „Hefcik kulinarny to nowa książka prezentująca kuchnię Warmii – tradycyjne przepisy, lokalne produkty i smaki regionu w prostych, inspirujących daniach.

Gdzieś między zapomnianymi nazwami potraw – dzyndzałkami, fafernuchami, breją czy kuchami kryje się świat, który tylko z pozoru odszedł w przeszłość. Powraca w smakach, domowych recepturach i na lokalnych festynach. Warmińska kuchnia, choć zrodzona z prostoty, nie zniknęła. Zmieniła się, dojrzewała wraz z ludźmi i dziś staje się na nowo odkrywaną częścią lokalnej tożsamości. – Nie istnieje precyzyjny zbiór przepisów kuchni warmińskiej, bo kulinaria zawsze były tu wypadkową przecinających się kultur i narodowości – przyznaje Wojciech Szalkiewicz, koordynator promocji Starostwa Powiatowego w Olsztynie. – Zatem warmińska kuchnia to też historia ludzi, którzy po wojnie przywieźli tu swoje zwyczaje i stworzyli nową mieszankę smaków. Stworzyliśmy zbiór receptur, które przekazywane są od pokoleń, czasem modyfikowane i które wciąż żyją m.in. za sprawą członkiń i członków naszych powiatowych kół gospodyń i gospodarzy wiejskich (KGW).

A zaczęło się od Konkursu o Złotą Chochlę Starosty Olsztyńskiego 2025, adresowanego właśnie dla KGW działających w tutejszym powiecie. Z kilkudziesięciu przepisów, które zgłosiły, powstał materiał na „Hefcik kulinarny. Z kuchni nie tylko warmijski gburki” – okraszony wstępem historycznym zbiór ponad 30 dań. Wśród nich przystawki-poczekalniki, zupy-polewki, dania obiadowe, przedpołudniki-podobiadki oraz desery.

Czym jest Hefcik warmiński tłumaczy Wojciech Szałkiewicz, pomysłodawca „Hefcika”:

Hefcik w gwarze warmińskiej oznacza zeszyt, kajecik, w którym gospodynie zapisywały przepisy, notatki i drobne sekrety kuchenne – tłumaczy Wojciech Szalkiewicz, pomysłodawca „Hefcika”.  Dziś to symbol powrotu do korzeni – prostych potraw, lokalnych składników i smaków, które łączą pokolenia. Są inspirujące i łatwe do wykonania, bo bazują na lokalnych produktach.

Rodzinna scheda

Koła Gospodyń Wiejskich wybrały sprawdzone receptury, które często „reprezentują” na festynach i wiejskich świętach.
– Zupę grzybową z klopsami pamiętam z dzieciństwa, to przepis mojej babci, potem mamy – przyznaje Maria Fiałkowska z KGW w Brąswałdzie. – Sama chodzę na grzyby, suszę je, aby były w kuchni dostępne przez cały rok. Sprawdziliśmy wielokrotnie tę recepturę podczas wydarzeń organizowanych przez nasze KGW. O dziwo, uwielbiają ją nawet dzieci.
Przepis na pierogi, zwane Byczkami Babci Basi, przekazywany jest z pokolenia na pokolenie w rodzinie jednej z Klebabek z KGW w Klebarku Małym. Ziemniaki, cebula i mąka tworzyły sycący posiłek, który towarzyszył przy pracy w polu i w gospodarstwie. Babcia Basia, znana w okolicy z zaradności, doprowadziła tę potrawę do perfekcji – zasmażając ziemniaki i cebulę na farsz, który otulała cienkim ciastem pierogowym. Z biegiem lat farsz wzbogacono o skwarki, cząber i majeranek, które nadają mu wyrazistości. „Byczki Babci Basi to symbol kuchni Klebarka Małego – skromnej w składnikach, ale bogatej w smak, historię i wspomnienia. „Podtrzymujemy tę tradycję, wierząc, że właśnie w takich daniach kryje się prawdziwe dziedzictwo kulinarne Warmii” – argumentują swój wybór Klebabki.
– Ciasto ze śliwkami pojawiało się na stole podczas rodzinnych spotkań i żniwnych wieczerzy – przyznaje Bożena Szałkowska z Koła Gospodyń i Gospodarzy Wiejskich w Lichtajnach. – Choć przepis był wielokrotnie zapisywany na pożółkłych kartkach zeszytów naszych babć, smak ciasta pozostał niezmienny – przywodzi na myśl końcówkę lata na Warmii i Mazurach…
Jacek Portalski z Koła Gospodyń i Gospodarzy Wiejskich w Różynce podzielił się przepisem na Grzybowiki według przepisu babci Genowefy: naleśniki z nadzieniem grzybowo-mięsnym. – To danie, które – odkąd pamiętam, a będzie to już ze 40 lat – zawsze gościło u mojej babci Genowefy, która pochodziła z okolic Sątop. Wykorzystane są w nim produkty, które były łatwo dostępne w tamtych czasach – przyznaje.

Kuchnia warmińska – inspirowane codziennością

Niektóre przepisy to wariacje na temat tradycyjnych receptur. Wśród nich przepis autorstwa KGW Giławianki w Giławach na pierogi z grzybami, w których nadzieniem są kurki, cebula oraz ser włoski ricotta. Podobnie wiosenny krem z pokrzywy z KGW Bęsia – zmodyfikowany o dodatek sera feta. Marlena Tubis z KGW w Gadach, na bazie starej książki kucharskiej Henryka Dębskiego „Współczesna Kuchnia Polska”, stworzyła przepis na karpia duszonego w kiszonej kapuście czy śledzie na kwaszonej śmietanie. Ale w „Hefciku” znajdują się też przepisy autorskie, inspirowane wiejską codziennością.

– Pomysł na zaklepkę-chłodnik powstał u sąsiadki, której mama pracowała w sklepie mleczarskim Krowa, więc maślanka i kefir, które są podstawą tej potrawy, często znajdowały miejsce w jej kuchni – przyznaje Justyna Szczechowicz z KGW Dorotki w Dorotowie. – Przepis na zaklepkę trochę „podkręciłam” swoimi ulubionymi smakami, czyli czosnkiem, rzodkiewką i szczypiorem.
„Hefcik kulinarny”, który ukazał się w lutym, to dziewiąta już pozycja z cyklu Biblioteczka Świętej Warmii. Jak podkreśla Agata Grzegorczyk-Wosiek, autorka wstępu: „obecnie regionalność, nie tylko warmińskiej kuchni, wyznacza lokalność używanych produktów, miejsce, w którym powstają potrawy, a przede wszystkim umiejętności i poczucie smaku kucharki czy kucharza, którzy je przyrządzają”.

– W tym roku ogłaszamy kolejną edycję konkursu o Złotą Chochlę Starosty Olsztyńskiego. Chcemy, aby jego efektem była poważna książka kucharska – „Przepisownik kulinarny”, z kilkudziesięcioma recepturami nie tylko na warmińskie pyszności – dodaje Wojciech Szalkiewicz.

 

---

Często zadawane pytania – FAQ

Co oznacza słowo „hefcik”?

Tekst: Beata Waś, obraz: Marcin Łobrów vilk_stepovy

 

„Hefcik…”
wydało olsztyńskie wydawnictwo Media Butterfly
biuro@mediabutterfly.pl | tel. 89 541 93 41.
Jego elektroniczna wersja dostępna jest na stronie:
szlakswietejwarmii.pl/category/kuchnie-swietej-warmii/